Czego nie wolno robić po endoprotezie kolana? Lista na pierwsze miesiące

Spis treści

1. Przygotuj mieszkanie, zanim wrócisz ze szpitala
2. Pierwsze tygodnie: czego unikać od razu po wyjściu ze szpitala
3. Czego nie wolno robić po endoprotezie kolana przez pierwsze miesiące
4. Kiedy wrócić do czego: terminy w jednym miejscu
5. Jak długo boli kolano po endoprotezie?
6. Ciepłe kolano po endoprotezie: czy to normalne?
7. Trzaski w kolanie po endoprotezie
8. Spanie na boku po endoprotezie kolana
9. Ćwiczenia po endoprotezie kolana
10. Kiedy wrócić do pracy i codziennych rzeczy
11. Czego nie zaleca się wykonywać, aby nie zużywać za szybko protezy
12. Co nie będzie już możliwe nigdy
13. Mity, które słyszymy najczęściej
14. Najczęstsze pytania

Przygotuj mieszkanie, zanim wrócisz ze szpitala

Pierwsze dni w domu są łatwiejsze, gdy mieszkanie czeka gotowe. Najlepiej, żeby ktoś bliski sprawdził tę listę jeszcze w czasie twojego pobytu w szpitalu.

• Zwiń dywaniki i chodniki, schowaj kable leżące na podłodze.
• Zostaw na noc lampkę albo nocne światło na drodze z sypialni do łazienki.
• Przygotuj stabilne krzesło z podłokietnikami i twardym siedziskiem, wysokie krzesło lub po prostu siedzisko z położonymi kocami, poduszkami, z którego łatwo wstać.
• Połóż matę antypoślizgową w wannie albo pod prysznicem.
• Rzeczy używane codziennie przełóż na wysokość między biodrem a ramionami, żeby się nie schylać i nie wspinać.
• Zrób zakupy na pierwszy tydzień i przygotuj kilka gotowych posiłków.
• Jeśli toaleta jest niska, rozważ nakładkę podwyższającą.
• Miej pod ręką telefon (przydatna jest smycz, na której zawiesisz telefon), także w nocy przy łóżku.
• Ustal z członkiem rodziny lub znajomym stałe pory codziennego kontaktu na wypadek upadku lub zasłabnięcia.
• Przygotuj przydatne akcesoria takie jak plecak, dzięki któremu przeniesiesz niezbędne rzeczy bez zajmowania rąk, czy chwytaki, dzięki którym łatwiej będzie sięgnąć coś z ziemi lub założyć skarpetki.

Pierwsze tygodnie: czego unikać od razu po wyjściu ze szpitala

Najczęstszy błąd z pierwszych tygodni to poduszka pod kolanem. Zgięta noga mniej boli, więc sama się o nią prosi. Problem w tym, że kolano, które przez kilka nocy leży zgięte, zaczyna tracić wyprost, a odzyskanie ostatnich stopni wyprostu jest potem żmudne i bolesne. Zalecamy, żeby nie spać z poduszką pod kolanem. Jeśli chcesz podłożyć poduszkę, to pod łydkę albo piętę, tak żeby kolano mogło się prostować.

Drugi błąd to leżenie „na zapas”. Rozumiemy ten odruch. Kolano jest świeżo po operacji, boli, puchnie, a w głowie siedzi strach, że coś się przesunie albo pęknie. Endoproteza jest jednak zamocowana na stałe, a staw, który się nie rusza, szybko się zrasta bliznami i sztywnieje. Krótkie, częste spacery po mieszkaniu i ćwiczenia ze szpitala robią więcej dobrego niż cały dzień na kanapie.

Trzecia rzecz to kule. Nie odstawiaj ich z dnia na dzień tylko dlatego, że już „jakoś chodzisz”. Rób to stopniowo: najpierw dwie kule, potem jedna, potem laska, a próbę chodzenia bez pomocy zwykle około szóstego tygodnia, jeśli czujesz się pewnie. Kula w tym czasie chroni przed utykaniem, które potrafi zostać na długo, i przed upadkiem, który przy świeżym kolanie jest naprawdę groźny.

Czwarta to leki i rana. Nie odstawiaj samodzielnie leków przeciwkrzepliwych i przeciwbólowych zaleconych w szpitalu. Nie mocz rany w wannie ani w basenie, dopóki lekarz nie potwierdzi, że się zagoiła. To ustalenia z twoim ortopedą, nie z nami.

Czego nie wolno robić po endoprotezie kolana przez pierwsze miesiące

Gdy rana się zagoi, a chodzenie przestaje być wyzwaniem, przychodzi faza, w której łatwo przesadzić w drugą stronę.

Klękanie. Zalecamy, żeby nie klękać na operowanym kolanie, dopóki lekarz na to nie pozwoli. Nacisk na bliznę i przednią część kolana bywa przez długi czas bardzo nieprzyjemny, więc gdy lekarz pozwoli, zacznij od miękkiej maty.

Kierowanie samochodem. Po całkowitej endoprotezie trzeba odczekać co najmniej 6 tygodni, a po częściowej 3 tygodnie. Amerykańscy ortopedzi dodają warunek: koniec leków opioidowych i powrót siły oraz refleksu. Jeśli operowane było prawe kolano, to ono hamuje. Hamowanie awaryjne wymaga szybkiego i mocnego ruchu, którego świeże kolano jeszcze nie ma.

Skakanie, bieganie, narty. Zalecamy ograniczenie aktywności o dużym obciążeniu, w tym skoków, joggingu i narciarstwa, bo mocno obciążają nowy staw. To nie znaczy koniec sportu. Spacery, pływanie, rower i golf są polecane jako bezpieczne i wiele osób wraca do nich w pierwszych miesiącach.

Dźwiganie i skręty na obciążonej nodze. Noszenie ciężkich zakupów po schodach, przestawianie mebli czy praca w ogrodzie z obrotem na jednej nodze to obciążenia, do których kolano trzeba przygotować. Najpierw wraca siła mięśnia czworogłowego, potem ciężar.

Odstawienie ćwiczeń, bo już nie boli. Ten błąd widzimy w gabinecie najczęściej. Ból maleje po kilku tygodniach, więc ćwiczenia wydają się zbędne. Tymczasem zakres ruchu i siła odbudowują się miesiącami, zalecamy kontynuowanie ćwiczeń z fizjoterapeutą przez co najmniej 2 miesiące. Kolano, które przestało się rozwijać w trzecim miesiącu, zwykle zostaje z tym zakresem na długo.

Najczęstszym błędem, jaki spotykam u pacjentów po endoprotezie kolana, jest niepełne prostowanie kolana. Dzieje się tak, bo pacjenci nie są dostatecznie stymulowani dotykiem i ruchem, a także ćwiczenia nie są dobrze dobrane do aktualnego poziomu pacjenta.

Milan Śliwa, fizjoterapeuta, FIZJOMI

Sprawdź sam, raz w tygodniu. Usiądź na łóżku z prostymi nogami i dociśnij oba kolana do materaca. Porównaj z nogą nieoperowaną, czy jest taka sama odległość między kolanem a materacem. Potem połóż się na plecach i przesuń piętę po łóżku w stronę pośladka, jak daleko się da. Zaznacz to miejsce na prześcieradle albo zrób zdjęcie telefonem. Jeśli przez dwa tygodnie pięta nie przesuwa się dalej, pokaż kolano fizjoterapeucie.

Kiedy wrócić do czego: terminy w jednym miejscu

Terminy poniżej to wytyczne organizacji zdrowia dla typowego przebiegu. O twoim kolanie decyduje ortopeda, który je operował.

Jak długo boli kolano po endoprotezie?

Najmocniej boli w pierwszych dniach i tygodniach, potem ból zwykle wyraźnie słabnie. Według wytycznych amerykańskich ortopedów łagodny lub umiarkowany obrzęk utrzymuje się zwykle przez 3 do 6 miesięcy po operacji, a razem z nim uczucie sztywności, szczególnie rano i po dłuższym siedzeniu.

Trzeba też uczciwie powiedzieć, że nie każde kolano przestaje boleć całkowicie. Przegląd badań naukowców z Wielkiej Brytanii wykazał, że w najlepszych z tych badań około 20% osób po endoprotezie kolana miało niekorzystny wynik bólowy w dłuższej perspektywie. Piszemy o tym, bo pacjenci, którzy tego nie wiedzą, często myślą, że zrobili coś źle albo że operacja się nie udała. Przewlekły ból po endoprotezie ma wiele przyczyn i trzeba go zbadać u ortopedy, a fizjoterapia jest jednym z elementów leczenia.

Kiedy iść do lekarza od razu? Gdy ból nagle się nasila zamiast słabnąć, rana się sączy lub czerwienieje, pojawia się gorączka, łydka jest bolesna, twarda i spuchnięta albo brakuje ci tchu. To nie są objawy do przeczekania.

Ciepłe kolano po endoprotezie: czy to normalne?

Tak, w pierwszych miesiącach operowane kolano zwykle jest cieplejsze niż drugie. Tkanki wokół protezy się goją, a gojenie to zwiększony przepływ krwi i stan zapalny, który czuć pod ręką. Ciepło najczęściej rośnie po wysiłku, na przykład po dłuższym spacerze albo intensywnych ćwiczeniach, i opada po odpoczynku.

Niepokojące jest ciepło, które pojawia się nagle po okresie spokoju, idzie w parze z zaczerwienieniem, gorączką, sączeniem z rany albo bólem, który nie daje spać. Wtedy kontakt z ortopedą tego samego dnia, bo trzeba wykluczyć infekcję.

Trzaski w kolanie po endoprotezie

Klikanie i trzaski po endoprotezie są częste. W amerykańskim badaniu ankietowym z pięciu ośrodków 29% osób po całkowitej endoprotezie kolana słyszało w ostatnim miesiącu zgrzytanie, trzaski lub klikanie z operowanego kolana. Częściej zdarzało się to przy niektórych typach protez i u młodszych pacjentów.

Sam dźwięk zwykle nie oznacza uszkodzenia. Elementy protezy są z metalu i tworzywa, więc mogą stukać inaczej niż własny staw. Te same badania pokazały jednak, że osoby słyszące trzaski częściej zgłaszały obrzęk, sztywność i utykanie. Dlatego trzaski z bólem, uczuciem przeskakiwania albo uciekania kolana to powód, żeby pokazać kolano ortopedzie. Trzaski bez bólu po prostu obserwujemy, a mocniejsze mięśnie uda często je wyciszają.

Spanie na boku po endoprotezie kolana

Możesz spać na plecach albo na boku, po operacji nie trzeba spać w specjalnej pozycji. W praktyce na początku najwygodniej jest na plecach, z nogą prostą. Gdy przechodzisz na bok, włóż poduszkę między kolana. Odciąża to operowaną nogę i nie pozwala jej opadać do środka.

Na boku operowanym większość osób zaczyna spać później, gdy przestaje boleć nacisk na bliznę. Nie ma tu sztywnego terminu, decyduje ból. Zasada z poduszką pod kolanem obowiązuje w każdej pozycji, kolano nie powinno przez całą noc leżeć zgięte.

Ćwiczenia po endoprotezie kolana: co robić zamiast zakazów

Lista zakazów mówi połowę prawdy. Druga połowa to rzeczy, które warto robić codziennie, bo to one decydują, czy za pół roku będziesz chodzić po schodach bez myślenia o kolanie.

Na początku chodzi o wyprost i zgięcie. Napinanie mięśnia uda z dociskaniem kolana do podłoża, przesuwanie pięty po łóżku w stronę pośladka, unoszenie prostej nogi. Potem dochodzą ćwiczenia w staniu: przenoszenie ciężaru, wspięcia na palce, wstawanie z krzesła bez pomocy rąk, wchodzenie na niski stopień. Później rower stacjonarny, który ortopedzi wymieniają jako dobry sposób na utrzymanie siły i ruchomości, oraz trening równowagi.

Nie podajemy tu gotowego zestawu z liczbą powtórzeń. Kolano po endoprotezie u 60-latka, który przed operacją grał w tenisa, i u 80-latki, która od lat chodziła o lasce, potrzebuje innego planu. Zestaw ze szpitala to dobry start, a dalsze kroki warto ustawić po badaniu, na którym fizjoterapeuta zmierzy zakres ruchu, siłę i chód.

Kiedy wrócić do pracy i codziennych rzeczy

Według brytyjskich wytycznych do pracy wraca się zwykle po 6 do 12 tygodniach, zależnie od jej rodzaju. Praca przy biurku szybciej, praca fizyczna, na stojąco albo z klękaniem później. Prowadzenie domu wraca stopniowo: najpierw lekkie zakupy i gotowanie, później sprzątanie, dźwiganie i ogród.

Wiele osób jest zaskoczonych, jak bardzo są zmęczone w pierwszych tygodniach. To normalne, organizm zużywa dużo energii na gojenie. Planuj dzień tak, żeby wysiłek przeplatał się z odpoczynkiem z nogą ułożoną prosto.

Czego nie zaleca się wykonywać, aby nie zużywać za szybko protezy

Nie powinno się uprawiać sportów, które zbytnio obciążają stawy kolanowe, np. bieganie, skoki ze spadochronem, czy dźwiganie ciężarów. Nie jest to jednak przeciwwskazanie bezwzględne, ale zdecydowanie przyspiesza eksploatację materiałów użytych w kolanie, a co za tym idzie kolejną operację. Każda kolejna operacja wiąże się z wycięciem kolejnej części kości, a w przypadku kości piszczelowej i strzałkowej każda kolejna operacja zbliża się do nerwu strzałkowego i jego uszkodzenia.

Co nie będzie już możliwe nigdy

Nie siądziemy już nigdy na piętach. Zakres zgięcia kolana z endoprotezą nigdy nie osiągnie takiego zakresu jak zdrowe kolano z powodu konstrukcji protezy.

Mity, które słyszymy najczęściej

Na pierwszej wizycie oceniam wygląd nogi, tzn. jak duży jest obrzęk, jaki kolor ma noga, czy szwy goją się dobrze i jakie kolano ma zakresy ruchomości. Najgorzej, jeżeli kolano jest zbyt mocno rozgrzane i opuchnięte, wtedy wiem, że pacjent mógł nie do końca stosować się do wytycznych lekarza co do oszczędzania nogi i może zbyt bardzo obciążał nogę operowaną.

Milan Śliwa, fizjoterapeuta, FIZJOMI

Najczęstsze pytania

Kiedy można prowadzić samochód po endoprotezie kolana?

Po całkowitej endoprotezie kolana zwykle nie wcześniej niż po 6 tygodniach, a po częściowej po 3 tygodniach. Warunkiem jest odstawienie leków opioidowych i powrót siły oraz refleksu w nodze.

Jak długo puchnie kolano po endoprotezie?

Łagodny lub umiarkowany obrzęk utrzymuje się zwykle przez 3 do 6 miesięcy po operacji. Zwykle rośnie po wysiłku i maleje po odpoczynku z nogą ułożoną prosto.

Czy po endoprotezie kolana można spać na boku?

Tak, po operacji nie trzeba spać w specjalnej pozycji. Na boku najwygodniej z poduszką między kolanami, a pod samym kolanem poduszki nie kładziemy.

Czy po endoprotezie kolana można jeździć na rowerze?

Tak, rower należy do aktywności polecanych po endoprotezie kolana. Najpierw rower stacjonarny, na zwykły warto przejść, gdy zgięcie kolana i równowaga na to pozwalają.

Kiedy wraca się do pracy po endoprotezie kolana?

Zwykle po 6 do 12 tygodniach. Praca biurowa pozwala wrócić wcześniej niż praca fizyczna, na stojąco albo z klękaniem.

Czy trzaski w kolanie po endoprotezie są groźne?

Same trzaski bez bólu zwykle nie są groźne i słyszy je prawie co trzecia osoba po całkowitej endoprotezie. Trzaski z bólem, obrzękiem albo uciekaniem kolana trzeba pokazać ortopedzie.

Co zrobić samemu, a z czym przyjść do nas

Sam możesz pilnować prostego kolana w nocy, codziennych ćwiczeń, regularnych spacerów i cierpliwości przy klękaniu, kierownicy i sporcie. To naprawdę dużo.

Do fizjoterapeuty warto przyjść, gdy zakres ruchu stoi w miejscu, kolano dalej mocno puchnie po kilku tygodniach, utykasz mimo odstawienia kul albo boisz się wejść na schody. W FIZJOMI na Przymorzu prowadzimy rehabilitację po operacji kolana od pierwszych tygodni po wyjściu ze szpitala do powrotu do sportu. Jeśli operacja dopiero przed tobą, przeczytaj nasz wpis o rehabilitacji przed i po alloplastyce kolana, bo przygotowanie przed zabiegiem skraca drogę po nim.

Źródła

1. NHS, Knee replacement: Recovery. https://www.nhs.uk/conditions/knee-replacement/recovery/
2. American Academy of Orthopaedic Surgeons, OrthoInfo: Activities After Knee Replacement. https://www.orthoinfo.org/en/recovery/activities-after-knee-replacement/
3. Beswick AD, Wylde V, Gooberman-Hill R, Blom A, Dieppe P. What proportion of patients report long-term pain after total hip or knee replacement for osteoarthritis? A systematic review of prospective studies in unselected patients. BMJ Open 2012;2:e000435. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22357571/
4. Nam D, Barrack T, Nunley RM, Barrack RL. What Is the Frequency of Noise Generation in Modern Knee Arthroplasty and Is It Associated With Residual Symptoms? Clin Orthop Relat Res 2017;475(1):83-90. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26762299/