Ból pośladka promieniujący do nogi. Czy to kręgosłup? Rwa kulszowa?

Często w gabinecie spotykamy pacjentów, którzy pokazują i mówią, że boli ich pośladek – taki ból promieniujący, rwący, który czasem schodzi do uda, a czasem aż do łydki czy stopy.
Pierwsze, co zwykle słyszymy: „To pewnie rwa kulszowa”. Ale czy na pewno?

Nie każdy ból pośladka to rwa kulszowa

Rwa kulszowa to bardzo popularny termin, który przyjął się w języku potocznym i jest często nadużywany.

Pacjenci często sami stawiają sobie diagnozę – „mam rwę” – ale prawda jest taka, że
ból pośladka promieniujący do nogi nie zawsze oznacza problem z kręgosłupem.

Podczas badania, które wykonuje fizjoterapeuta, można określić, czy źródło bólu znajduje się w kręgosłupie lędźwiowym,
czy może wynika z napięcia mięśni w okolicy pośladka, np. z tzw. zespołu mięśnia gruszkowatego.

Co to jest nerw kulszowy i dlaczego boli?

Nerw kulszowy (nervus ischiadicus) to najdłuższy i najgrubszy nerw w ludzkim ciele.
Zaczyna się w dolnej części kręgosłupa i biegnie przez pośladek, tył uda aż do stopy.

Jeśli w jego przebiegu coś go uciska lub podrażnia – np. napięty mięsień, przeciążony pośladek czy dysk w odcinku lędźwiowym –
pojawia się ból promieniujący do nogi, często opisywany jako palący, ciągnący, czasem z drętwieniem.

W przypadku tzw. zespołu mięśnia gruszkowatego (piriformis syndrome) nerw kulszowy jest drażniony przez nadmiernie napięty mięsień głęboko w pośladku.
Objawy potrafią być niemal identyczne jak przy rwie kulszowej pochodzącej z kręgosłupa!

Jak odróżnić ból od kręgosłupa od bólu z pośladka?

To nie zawsze jest proste.

• Jeśli ból nasila się przy długim siedzeniu, kaszlu, kichaniu – często winny jest kręgosłup lędźwiowy.
• Jeśli ból pojawia się po dłuższym chodzeniu, bieganiu, siedzeniu z nogą na nodze
  lub po intensywnym treningu – możliwe, że przyczyną jest napięty mięsień pośladkowy lub gruszkowaty.

Dlatego tak ważne jest dokładne badanie fizjoterapeutyczne – pozwala określić źródło bólu i dobrać odpowiednią terapię.

Jak wygląda leczenie bólu pośladka promieniującego do nogi?

Czasem wystarczy:

• wykonać terapię manualną kręgosłupa,
• rozluźnić napięte mięśnie przykręgosłupowe,
• rozluźnić napięte mięśnie pośladkowe,
• nauczyć pacjenta prostych ćwiczeń do domu,
• wprowadzić drobne zmiany w codziennych nawykach – np. sposób siedzenia, pozycja przy pracy,
  rozgrzewka przed treningiem, rozciąganie po treningu.

W wielu przypadkach już po kilku wizytach pacjent czuje wyraźną ulgę.

Najważniejsze jest zrozumienie przyczyny bólu, a nie tylko walka z objawami.

Potwierdzenie w badaniach naukowych (PubMed)

• Piriformis syndrome: still an elusive diagnosis – Hopayian K, Song F, Riera R, Sambandan S.
  (BMJ Open Sport & Exercise Medicine, 2010).
  → Potwierdza, że zespół mięśnia gruszkowatego często imituje rwę kulszową i wymaga różnicowania.
• The Clinical Diagnosis of Sciatica: A Systematic Review – Vroomen PC et al., Spine Journal, 1999.
  → Pokazuje, że objawy rwy kulszowej i bólu pośladka z innych przyczyn mogą się pokrywać.
• Effect of piriformis muscle stretching on pain and disability in patients with piriformis syndrome –
  Fishman LM et al., Pain Medicine, 2002.
  → Wykazuje skuteczność rozciągania i terapii manualnej w zmniejszaniu bólu pośladka i objawów rwy.

Kiedy zgłosić się do specjalisty?

Jeżeli ból pośladka promieniujący do nogi nie ustępuje po tygodniu, zgłoś się do fizjoterapeuty.

Im niżej promieniuje ból, tym poważniejszy może być problem.

Jeśli ból schodzi aż do stopy, to znak, że ucisk na nerw kulszowy jest silny i nie możesz zwlekać z wizytą.

Jeżeli dodatkowo nie możesz unieść stopy lub zauważasz, że zaczyna ona „opadać” – to tzw. opadająca stopa.
To sytuacja alarmowa wymagająca pilnej konsultacji neurochirurgicznej. Często konieczne jest operacyjne odbarczenie nerwu.